Het eiland dat bleef groeien

Ten zuiden van IJsland dook in 1963 plotseling een nieuw eiland op uit de zee. Vissers zagen rook en stoom boven het water en dachten eerst aan een brandend schip. In werkelijkheid was er op de zeebodem een vulkaan uitgebarsten. Het eiland kreeg de naam Surtsey, naar een reus uit oude verhalen.

Het ontstaan van het eiland is een mooi voorbeeld van hoe het ene het andere in gang zet. Doordat het hete magma in contact kwam met het koude zeewater, ontstonden enorme explosies. Daardoor werd as en gesteente hoog de lucht in geslingerd. Die brokken vielen terug en stapelden zich op, waardoor langzaam een eilandje boven de golven uitkwam.

De geschiedenis stopte daar niet. Omdat het verse gesteente kaal en leeg was, kregen wind en water vrij spel. Toch veranderde het eiland snel. Zeevogels streken er neer en lieten mest en zaden achter. Hierdoor kon de eerste plant wortel schieten. Doordat planten de bodem vasthielden, bleef er meer grond liggen, zodat er ruimte ontstond voor nog meer leven.

Voor wetenschappers is Surtsey daarom een buitenkans. Ze mogen het eiland bijna niet betreden, want elk meegebracht zaadje zou het natuurlijke verloop verstoren. Op die manier kunnen ze precies volgen hoe leven zich vestigt op kale grond. Inmiddels is het eiland al weer kleiner aan het worden: doordat de golven onophoudelijk tegen de zachte randen beuken, slaat de zee er stukje bij beetje vanaf. Onderzoekers verwachten dat Surtsey over een paar honderd jaar weer grotendeels onder water zal verdwijnen, net zo onverwacht als het ooit bovenkwam.